بدهد . امنيه و نظميه را هم سوئدىها بداداره نكرده ، و با وجود سابقه و اطلاعى كه در اين دو موضوع پيدا كرده‌اند خيلى بر انگليسها ترجيح دارند . دلسوزى دولت انگليس را در معارف ايران ، از رفتار گذشتهء آنها به خوبى تفرس ميتوان نمود . مللى كه با ايران سروكار داشته ، و حتى آنها كه هيچگونه نظر پلتيكى بما نداشته‌اند ، در راه معارف اين مملكت زحماتى كشيده‌اند كه قطع نظر از پاره‌اى عصبيتهاى مذهبى كه از كاركنان مدارس بعضى از آنها بظهور رسيده است ، مساعى آن‌ها در خور تمجيد و تشكر مىباشد . مدارس اليانس و سن‌لوئى فرانسه ، مدرسهء آلمانى ، مدرسهء روسى ، و مدرسهء امريكائى ، نتايج آن زحمات و فارغ التحصيل‌هاى ما از اين مدارس حاصل آن مساعى مىباشند . ولى دولت انگليس ، در تمام اين مدت يكصد و بيست ساله كه با ايران روابط دوستى و همسايگى و در اين مملكت منافع اقتصادى و پلتيكى داشته است ، يكقدم در راه معارف اين مملكت نپيموده ، و يك شلنگ در اين راه خرج ننموده است . اما در آتيه با نظر استعمارى كه بايران دارد تا بتواند ، ايرانىها را مانند هنديها ، از دانش و اطلاع بىبهره خواهد كرد ، زيرا خوب ميداند كه تا اهالى يك مملكت قديمى داراى حيثيات علمى بوده ، به عادات و رسوم مملكتى واقف ، و بدين و مذهب خود معتقد و بتاريخ ملى و سياسى و ادبى و زبانى و آثارى خويش مطلع باشند ، سلطهء اجنبى را تحمل نخواهند كرد . بنابراين ، هرگاه انگليسها موفق شوند كه در ادارهء معارف اين مملكت نفوذ پيدا كنند ، تمام حيثيات علمى و معتقدات مذهبى و اطلاعات تاريخى اين مملكت را وداع خواهد گفت . مگر براى ادارهء اوقاف و تفكيك موقوفه از ملك و نظارت در رسيدن منافع موقوفات بموقوف عليهم و تعمير مساجد و مشاهد مشرفه وجود متخصصين انگليسى را لازم بدانيد « 1 » . ادارهء پست ايران ، از به دو تأسيس تا چندى قبل ، بدست مديران ايرانى بوده ، و با بودجهء كم منتهى درجهء انتظام را داشت ، و با اينكه محمولات پستى بدوش اسب و شتر حمل ميشد ، وصول مراسلات و امانات از اقصى بلاد مملكت تا مركز ، از هيچ خطى زياده از ده روز طول نميكشيد . از روزى كه بلژيكيها در اين اداره مداخله ميكنند ، و محمولات تقريبا در همه جا با چرخ حمل شده ، و بعقيدهء خودتان منتهى درجهء نظم را دارد ، ده روز مدت براى رسيدن مراسلات از كاشان و اصفهان بتهران ، كافى نيست . ادارهء تلگرافى اين مملكت هميشه با مديران ايرانى . بدرجات منظمتر از سالهاى اخير بوده است كه براى آن مدير كل اروپائى آورده‌ايد ، و فقط عيبى كه آن دوره داشت ، اين بود كه اسرار دولتى محفوظ ميماند . از روزيكه پاى خارجه در آن اداره باز و سرپرستى آن با انگليسى شده است ، از هر ولايتى كه تلگراف مهمى برسد ، قبل از اينكه بمقصدش ارسال دارند ، سواد يا مضمون آن را قطعا به نظر سفارت رسانده ، در بعضى مواقع تلگراف رمز حكام ولايات را بدون

--> ( 1 ) - در دورهء ديكتاتور ، در قسمت اخير اين موضوع عملى شده ، منتهى متخصصين امريكائى و آلمانى بودند .